เมล็ดข่อย ชื่อสามัญ Siamese rough bush, Tooth brush tree เมล็ดข่อย

ชื่อวิทยาศาสตร์  Streblus asper Lour

สมุนไพรเมล็ดข่อย มีชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ว่า ตองขะแหน่ (กาญจนบุรี) ส้มพอ(เลย ร้อยเอ็ด) ซะโยเส่ (กะเหรี่ยง แม่ฮ่องสอน) กักไม้ฝอย (ภาคเหนือ)

สรรพคุณของเมล็ดข่อย

• ช่วยทำให้เจริญอาหาร
  
• เมล็ดสามารถนำมารับประทานเป็นยาอายุวัฒนะได้
  
• ช่วยขับลมในลำไส้
  
• เมล็ดช่วยฆ่าเชื้อในช่องปาก และทางเดินอาหารได้ ด้วยการใช้เมล็ดรับประทานและต้มน้ำอมบ้วนปาก
  
• ช่วยบำรุงธาตุ
  
• แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ขับผายลม
  
• เมล็ดรสเมาร้อน เป็นยาอายุวัฒนะ
  
• ตำราเภสัชล้านนา ใช้ใบ เปลือก ราก และเมล็ด รักษาอาการไอ ขับเสมหะ แก้เจ็บคอ รักษาเหงือก แก้ปวดฟัน
  
• ตำรายาไทย ใช้กิ่งสด ขนาดเล็กนำมาทุบใช้สีฟัน ทำให้เหงือกและฟันทน
  
• เปลือกต้น รสเมาฝาดขม นำมาต้มใส่เกลือให้เค็ม ใช้รักษาโรครำมะนาด แก้โรคฟัน รักษาฟันให้แข็งแรง แก้ปวดฟัน
  
• ราก รส เมาฝาดขม ปรุงเป็นยาแก้ท้องร่วง
  
• เปลือก ใช้มวนสูบรักษาริดสีดวงจมูก เปลือกต้นใช้รักษาโรคผิวหนัง
  
• เปลือกราก รสเมาขมบำรุงหัวใจ
  
• ใบ รสเมาเฝื่อน น้ำต้มแก้โรคบิด ใบข่อยคั่วชงน้ำดื่มก่อนมีประจำเดือน สำหรับสตรีที่มักมีอาการปวดท้องขณะมีประจำเดือน บำรุงธาตุ ยาระบายอ่อนๆ  แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ
  
• ทั้งต้น ต้มใส่เกลือ แก้ฟันผุ  
  
• ผล รสเมาหวานร้อน บำรุงธาตุ แก้ลม แก้กระษัย ขับลมจุกเสียด